'Heilige boontjes' waken als 'engelen' over Heusdense schuttersgilden

In dit artikel:

De tentoonstelling ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’ in museum Het Gouverneurshuis in Heusden liet zien hoe belangrijk schuttersgilden zijn voor de Brabantse identiteit. Tot en met 25 oktober waren eeuwenoude voorwerpen te bekijken, zoals vaandels, koningsschilden, wapens, oorkonden en trommen. De stukken kwamen uit musea, archieven, kerken, gemeentehuizen en particuliere collecties uit heel Brabant en waren vaak lange tijd niet publiek toegankelijk.

Bijzondere aandacht was er voor het Heusdense Sint-Jorisgilde, dat al sinds de veertiende eeuw bestaat en tot de oudste schuttersgilden van Nederland behoort. Toen het gilde in 1905 werd opgeheven, dreigden de bezittingen te worden verkocht. Dat werd op het laatste moment voorkomen. Objecten zoals een eeuwenoude drinkhoorn en talrijke hoofdmanpenningen zijn daardoor nog altijd in Heusden te bewonderen.

Tijdens de laatste lezing van het tentoonstellingsprogramma, op donderdagavond 15 oktober, sprak Charles Caspers over de beschermheiligen van de gilden. Schuttersgilden hielpen vroeger bij de verdediging van steden en zochten daarbij de bescherming van heiligen, die voor goddelijke bijstand moesten zorgen. Vooral martelaren en legendarische figuren waren populair. Hun verhalen werden in de loop der tijd vaak uitgebreid, waardoor feiten en historische betrouwbaarheid moeilijk van legendes te onderscheiden zijn.

De keuze voor een patroonheilige hield soms verband met het beroep van de gildeleden of met de manier waarop een heilige zou zijn gestorven. Sint Joris, die volgens de legende een draak versloeg, is daarvan een bekend voorbeeld. Bij andere beschermheiligen, zoals Barbara, is de relatie met het schutterswezen minder duidelijk. Caspers wees ook op de nauwe band tussen de gilden en de rooms-katholieke kerk. Gildeleden namen deel aan kerkelijke vieringen en begeleidden vaak belangrijke gebeurtenissen, zoals begrafenissen. De expositie werd volgens de organisatie druk bezocht en ondersteund met lezingen, workshops, demonstraties en rondleidingen.