Historisch Heusden - 250 Hulten: een straat, een buurtschap, een leengoed

In dit artikel:

Hulten is tegenwoordig een volledig bebouwde buurtschap binnen Drunen, begrensd door de Grotestraat, Hogeweg en delen van de Lipsstraat. Nieuwe straten uit 2005 (Hulten en De Braken) maakten een einde aan de open ruimte; waar in 1831 langs de weg van Waalwijk naar ’s‑Bosch nog maar één boerderij stond (nu Grotestraat 133), ligt nu aaneengesloten woningbouw.

Historisch was Hulten een leengoed dat deel uitmaakte van de middeleeuwse heerlijkheid Oudheusden, Elshout en Hulten. In 1498 verkocht Philips de Schone deze rechten aan Jan van Outheusden Woutersz.; de familie behield veel van die rechten tot de Franse tijd. Tijdens de Franse bezetting verdwenen de heerlijkheden en ontstonden gemeenten; in 1821 werd Hulten bestuurlijk bij Drunen gevoegd. Het jachtrecht bleef als laatste privilege bestaan en werd in 1883 nog overgedragen aan Antonie Verhoeven.

De parochiegrenzen liepen lang parallel aan die bestuurlijke grenzen. De Norbertijnen van de abdij van Berne hadden vanaf 1285 het patronaatsrecht voor de parochie Oudheusden, Elshout en Hulten. Hoewel Hulten bestuurlijk bij Drunen kwam, bleven bewoners tot 30 januari 1950 kerkelijk naar Elshout gaan.

De naam Hulten (oorspronkelijk Holten/heulte) verwijst naar een ongelijk, laaggelegen landschap. Geologisch ontstond het gebied door meanderende Maasafzettingen en ontwikkeling van hoogveen; vanaf de 12e eeuw werd dat hoogveen in smalle stroken afgegraven. Lokaal onderscheidde men de hogere zandruggen (de Braken) van de lagere, vruchtbaardere Naulanden en de laagte rond de natuurlijke sloot de Dwerg. Door deze afwisseling van bulten en holten ontstond de karakteristieke kleinschalige reliefstructuur — samengevat als “Hult en Bult”.

Veranderingen in gebruik en economie hebben het landschap sterk vervormd. Vanaf circa 1800 begon bebouwing in aangrenzende buurtschappen; Sempke werd uiteindelijk opgenomen in woningbouw (Beethovenlaan, ca. 1975). Rond 1896 groeide bedrijvigheid door de komst van een tramremise en café De Remise. De trams reden tot 1937 voor passagiers en goederen; daarna werden ze nog ingezet om de Braken grootschalig af te graven. Die afgravingen leverden zand voor ophoging en stadsuitbreidingen in ’s‑Hertogenbosch (waar later de kazerne en nu het Koning Willem I College verrezen) en voor het uitbreidingsplan Deuteren.

Langs de tramhalte vestigden zich tal van bedrijven en winkels: onder meer diverse schoenfabrieken, lederwarenfabrieken en lokale middenstanders die Hulten veranderden van agrarische buurtschap in een gemengde woon- en werkplek. Deze geschiedenis verklaart de transformatie van een middeleeuws leengoed met natte laagten en akkertjes naar de huidige volgebouwde wijk binnen de gemeente Heusden (Drunen).