Monumenten en Heusdens Erfgoed - 290

In dit artikel:

Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609–1621) werden de vestingwerken van Heusden uitgebreid, waarbij de nieuwe bolwerken en grachten een buitengebied creëerden dat de ‘Nieuwstad’ omvatte. In die context liet Hendrick Goossen in 1619 op Oudheusdensestraat 15 een huis bouwen met een voorgevel in de Dordtse stijl; op die gevel is een cartouchesteen met het jaartal 1619 en een afbeelding van een steekbijl aangebracht. Die bijl wijst mogelijk op Goossens betrokkenheid bij de houthandel: voor de bouw van de vesting, ophaalbruggen en huizen was veel hout nodig, vaak afkomstig uit het bos van de Norbertijnenabdij in Bern.

Het pand draagt het Rijksmonumentnummer 22064 en heeft door de eeuwen heen verschillende eigenaren en functies gehad. Halverwege de 18e eeuw exploiteerde Jacob Hanenberg er een herberg waar regelmatig soldaten verbleven; lokale overlevering vermeldt ook een verleidster, bij naam “Kreupele Willemijn”, die volgens de bronnen dronken militairen meesleepte. Rond 1830 behoorde het tot de bezittingen van smid Peter van Helvoort en in 1950 restaureerde aannemer Marinus Boeren het vervallen gebouw.

Architectonisch bestaat het huis uit twee bouwlagen en een verdieping onder een zadeldak met schild (nok loodrecht op de straat), gedekt met rode Verbeterde Holle pannen. Oorspronkelijk had het een trapgevel, die eind 19e eeuw werd afgetopt en vervangen door een houten kroonlijst met goot; in die lijst is het Romeinse jaartal MDCXIX aangebracht. De verdieping toont drie vensterassen, overkraging en rondbogen met profileringen die doorlopen in de vensterneggen. Versieringen omvatten driepassen, leliepunten, gekromde lisenen op gebeeldhouwde kraagstenen, sierankers en een waterlijst met drieklezorenprofielstenen. Begane grond en verdieping hebben respectievelijk grote schuifraamvensters (35 ruiten) en kruisvensters (16 ruiten); de voordeur heeft een bovenlicht met geometrisch snijraam. De voorgevel staat ongeveer 25 cm voorover, een kenmerk dat men ‘op de vlucht’ noemt. Voor het huis ligt een Naamse hardstenen voorstoep met twee oktagonale stoeppalen die via stangen aan de gevel zijn bevestigd.

Het gebouw is een goed bewaard voorbeeld van vroege 17e-eeuwse stedelijke bouwkunst in Heusden, met uitgesproken decoratieve details en een geschiedenis die de militaire, commerciële en sociale veranderingen in de vestingstad weerspiegelt.