Monumenten en Heusdens Erfgoed - 305 Burchtstraat 3, Heusden

In dit artikel:

Het pand aan de Burchtstraat 3 kent een lange geschiedenis als woonhuis en bedrijfscomplex. Tussen 1642 en 1671 was Peter Janssen van Son eigenaar van een huis met erf, oliemolen, pakhuis en bijgebouwen. Rond 1720 behoorde het toe aan Christiaan van Dongen. Achter het pand, aan de Demer, stonden toen onder meer een jeneverstokerij, oliemolen, brouwerij en schuur.

Via vererving kwam het bezit in de familie Bax terecht. In het kadaster van 1832 staat brouwer Jan Jacob Bax vermeld als eigenaar van het pand, een koetshuis, tuin en branderij. Het brouwersbedrijf raakte in de negentiende eeuw in verval, mede doordat bier aan populariteit verloor ten gunste van koffie, thee en jenever. De bedrijfsbebouwing langs de Demer werd daarom in 1850 gesloopt.

De familie Bax richtte zich daarna meer op grootgrondbezit, waaronder de aankoop van de heerlijkheid Oudheusden, Elshout en Hulten in 1846. Verwante families waren actief in de cichoreifabriek aan de Putterstraat en brouwerij De Drie Hoefijzers in de Zustersteeg.

Antonius Bax werd in 1887 eigenaar van Burchtstraat 3. Rond zijn huwelijk in 1890 liet hij het pand ingrijpend verbouwen. De oorspronkelijke tuitgevels aan de straatzijde maakten plaats voor een brede, gepleisterde lijstgevel met drie bouwlagen. Binnen werden neoclassicistische plafonds met oriëntaalse ornamenten en jachttaferelen, een marmeren schouw en een monumentaal trappenhuis aangebracht. Antonius overleed in 1893; zijn weduwe verkocht het pand in 1900. Daarna wisselde het verschillende keren van eigenaar, waaronder de Diaconie van de Nederduitse Gemeente en de families Hilwig en Van de Loo.

De hoofdbouw bestaat uit twee woningen onder zadeldaken. De voorgevel telt zeven traveeën en heeft onder meer schuifvensters, natuurstenen waterlijsten en een centraal geplaatste entree met glas-in-loodbovenlicht. De stoep en hardstenen palen zijn afkomstig van een gesloopt pand aan de voormalige Hoofdstraat.