Monumenten en Heusdens Erfgoed - M297

In dit artikel:

Op 22 februari 1893 kreeg het pas gevormde rooms-katholieke kerkbestuur van Herpt kerkelijke goedkeuring voor een eigen parochie: de H. Catharina van Alexandrië. Daarmee scheidde Herpt zich af van de parochie in het nabijgelegen Heusden. Direct werd een noodkerk gebouwd en er werd snel een geestelijke verwacht; door snelle groei ontstond al in 1895 behoefte aan een definitieve kerk en een pastorie. Voor het ontwerp werd ingenieur-architect Joseph Cuypers ingeschakeld.

Recent werd in het Cuypers Bouw Archief het oorspronkelijke bouwplan uit 1896 teruggevonden. Het toont dat Cuypers de kerk in neogotische trant voorzag, terwijl de pastorie in een eclectische, villa-achtige stijl werd getekend. De bouw van de kerk ging uiteindelijk niet door: het bisdom vond het ontwerp te groot voor het kleine dorpsverband. De pastorie kon echter toch worden gerealiseerd omdat de parochie hierover zelf beslissingsbevoegdheid had.

De pastorie is L-vormig opgebouwd uit twee volumes: een tweelaags linkerdeel met een zadeldak waarvan de nok haaks op de straat staat, en een eenlaags rechterdeel met een lager, evenwijdig lopend zadeldak — een voorbeeld van de late 19e-eeuwse villatraditie met samengestelde volumes en een ‘cascade van daken’. Dakbedekking bestaat uit rode Tuile du Nord-pannen; gootlijsten rusten op ingemetselde consoles en topgevels hebben zinken deklijsten. De gevels zijn in kruisverband gemetseld van hardgrauw bezande vormbaksteen, met horizontale banden van twee lagen zwart geglazuurde stenen en decoratieve chaletachtige invullen in de topgevel.

Kenmerkend zijn de T-schuiframen met bovenlichten en boogvormige rollagen met decoratieve baksteenvulling, donkerbruin verglaasde raamdorpels, en een rondgetoogde portiek met een rijk uitgevoerde paneeldeur, smeedijzeren ajour en drie smalle glas-in-loodraampjes die direct in het metselwerk zijn geplaatst. Binnenlichten en nissen bevatten geometrische glas-in-loodpanelen. Later werden diverse aanbouwen toegevoegd in afwijkende stijlen; aan de westzijde is een gemetselde geaccentueerde schoorsteen zichtbaar.

Tot 1972 bleef het gebouw pastorie; daarna veranderde het geleidelijk in parochiehuis, en is het nu deels dorpshuis (“de huiskamer van Herpt”) en deels woonhuis. Ondanks latere uitbreidingen vertoont de pastorie tal van detailleringen en vormen die vooruitlopen op de stijl van de Amsterdamse School (ruim een decennium later prominent). Gezien de ontwerper, de bouwdatum en de toegepaste detaillering rijst de vraag of de pastorie in aanmerking komt voor rijks- of gemeentelijke monumentstatus.