Terug in de historie tijdens Nationale Molendagen in Heusden

In dit artikel:

De drie standerdmolens in de vesting van Heusden trokken afgelopen weekend veel belangstelling tijdens de Nationale Molendagen. Bezoekers konden via de steile molentrappen naar boven klimmen en vanaf de molenzolders een ruim uitzicht genieten over de Bergsche Maas. De molens staan langs de noordelijke stadswal bij de Stadshaven (molen 1), de Waterpoort (molen 2) en nabij Jachthaven De Wiel (molen 3) – juist daar waar de wind het meest aanwezig is.

De huidige molens zijn herbouwd tijdens de reconstructie van de vesting in de jaren zeventig. Molen 1 kwam in 1971 tot stand met delen van een gesloopte standerdmolen uit Lommel (België), molen 2 werd in 1973 voltooid en molen 3 in 1975. Een van de assen is afkomstig van een gesloopte molen uit Varsseveld. De drie exemplaren volgen het type standerdmolen dat al rond 1200 in Zuid-Nederland voorkwam.

Heusdenaar René Broos fungeert als ‘stadsmulder’ en werkt samen met een team van vrijwillige molenaars. De molens beschikken over een stevige onderbouw op stenen blokken, de zogenaamde teerlingen, en zijn voorzien van kruipalen die nodig zijn om het gebouw in de wind te zetten; dit is terug te voeren op oude windrechten. Het maalwerk is intact zodat er tarwe kan worden gemalen en het onderste deel fungeert als meelzolder. Praktische opleiding, wiekstand en zelfs symboliek spelen een rol in het vak van molenaar: speciale standen voor feestelijke gelegenheden en signalen of de molen gereed is om te draaien komen nog voor. Regelmatig draaien — in Heusden gemiddeld meer dan 35.000 wiekomwentelingen per jaar — draagt bij aan het behoud.

De drie molens weerspiegelen ook de lange geschiedenis van de vesting: vermeldingen van windmolens vinden zich al in bronnen uit 1320, en op een handgetekende kaart van Jacob van Deventer uit 1545 zijn drie molens afgebeeld. Tussen 1650 en 1660 verdwenen er twee; tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef er nog één over, maar die werd in de nacht van 4 op 5 november 1944 opgeblazen bij de geallieerde opmars. De huidige, herbouwde molens vormen een tastbaar onderdeel van Heusdens erfgoed en blijven dankzij vrijwilligers en publiek in bedrijf.