Vrijwel iedere Heusdense scholier werkte bij Jonker Fris

In dit artikel:

Wie Heusden nadert ziet nog altijd de hoge schoorsteen van de voormalige conservenfabriek Jonker Fris – een zichtbare herinnering aan een bedrijf dat in 2008 na bijna een eeuw de deuren sloot. De fabriek, gespecialiseerd in groenten- en fruitconserven, was lange tijd de spil van de plaatselijke economie: banden en machines bepaalden het ritme, vrachtwagens kwamen en gingen, en een groot deel van de bevolking verdiende er zijn brood.

In de beginjaren werkte men vooral tijdens het oogstseizoen; later draaide de fabriek 24 uur per dag als continubedrijf. Zelfs religieuze feestdagen zoals Hemelvaartsdag werden soms gewoon doorgewerkt, met instemming van lokale autoriteiten. Op het hoogtepunt was Jonker Fris zo dominant dat in tijden meer dan 80% van de beschikbare Heusdense beroepsbevolking aan het werk was bij de fabriek. Om aan woonruimte voor al die werknemers te voldoen — ook voor gastarbeiders uit Turkije en Marokko en arbeidsmigranten uit België en voormalig Joegoslavië — richtte men in 1962 de Woningstichting Heusden op, die huizen liet bouwen, onder meer ook ten behoeve van arbeiders van scheepswerf Verolme.

Kleiner menselijke anekdotes illustreren het dorpsleven rondom de fabriek: collega’s die zuinig moesten verantwoorden wat ze tijdens een handelsreis in Amsterdam aten, of het intieme beeld van vakantiewerk voor bijna alle Heusdense scholieren. Theo Scheij, die van 1958 tot 1998 bij Jonker Fris werkte, blikt terug op een loopbaan van veertig jaar: “Dankzij de VUT-regeling kon ik stoppen met werken.” Hij herinnert zich de goede tijden als familiebedrijf, de groei naar ongeveer 75 vaste werknemers begin jaren ’60 en de vele seizoenarbeiders in de zomer. Tegelijk noemt hij het dieptepunt van een dodelijk ongeval tijdens personeelsvervoer en spreekt hij zijn verdriet uit over het huidige verval van het fabrieksterrein.

Het verhaal van Jonker Fris is daarmee zowel een lokale sociale geschiedenis — van werk, migratie en woningbouw — als een herinnering aan de ingrijpende veranderingen die tot sluiting en verloedering van erfgoedlocaties kunnen leiden.